Water is de belangrijkste voedingsstof voor varkens. Varkens drinken namelijk twee keer zoveel als ze eten. Een zogende zeug kan in één dag tot wel 30 liter drinken. Het is daarom cruciaal dat varkenshouders goed letten op hun water. Want een goede drinkwaterkwaliteit heeft grote invloed op de gezondheid van varkens. Let op samenstelling, hygiëne en beschikbaarheid. Slechte drinkwaterkwaliteit of een gebrek aan waterbeschikbaarheid kan leiden tot gezondheidsproblemen bij varkens en tot achterblijvende prestaties op het bedrijf.
Waterkwaliteit
Chemische waterkwaliteit
Bij het beoordelen van de drinkwaterkwaliteit wordt als eerste gekeken naar de chemische eigenschappen van water. Deze eigenschappen beïnvloeden de smakelijkheid en beschikbaarheid. Factoren die dit beïnvloeden zijn onder andere hardheid, pH, ijzergehalte en mangaan-gehalte. Met name water uit een eigen bron kan afwijkingen bevatten in de chemische samenstelling. Te hoge concentraties ijzer en mangaan kunnen neerslag in het systeem veroorzaken, wat leidt tot verstoppingen en lekkende nippels.
Een te hoge hardheid heeft geen effect op de gezondheid, maar het kan wel kalkafzettingen veroorzaken, die de beschikbaarheid van water kunnen beïnvloeden. Daarnaast beïnvloedt een hoge hardheid van het water ook de hoeveelheid zuur die moet worden gedoseerd om de pH te verlagen.
Microbiologische waterkwaliteit
Naast chemische bestanddelen kunnen ook micro-organismen invloed hebben op de drinkwaterkwaliteit. Bacteriën, schimmels en gisten die in het drinkwater aanwezig zijn, kunnen wijzen op slechte waterhygiëne en mogelijke biofilmvorming in drinkwaterleidingen. Pathogenen zoals E. coli kunnen ook via het drinkwater worden overgedragen, met directe gevolgen voor de gezondheid van varkens.
Biofilm is een slijmlaag aan de binnenkant van waterleidingen, waarin door micro-organismen vaak in combinatie met chemische neerslag een micro-omgeving is gevormd. Deze laag levert voeding en bescherming voor de bacteriën en zorgt voor een constante besmetting met kiemen in het drinkwater. De kans op biofilmontwikkeling wordt vergroot door hoge temperaturen, lage stromingssnelheden, dode plekken of resten van medicijnen en additieven.
Micro-organismen in drinkwater kunnen toxines produceren die de gezondheid van varkens nadelig beïnvloeden. Daarnaast heeft biofilm in de leidingen ook een nadelig effect op medicatie of additieven die aan het drinkwater worden toegevoegd. Antibiotica kunnen bijvoorbeeld minder effectief worden.
Om de microbiologische waterkwaliteit te behouden is het belangrijk om het water regelmatig te laten onderzoeken en ook om periodiek reinigingsprotocollen uit te voeren, met gestabiliseerde waterstofperoxide, bijvoorbeeld. Om schone leidingen te waarborgen is het verstandig om minimaal twee keer per jaar een watercheck uit te voeren voor de microbiologische en chemische kwaliteit van het drinkwater om onzichtbare problemen te detecteren.
Waterbeschikbaarheid
Naast kwaliteit is waterbeschikbaarheid ook fundamenteel voor de gezondheid en prestaties van varkens. Er moeten voldoende drinkpunten zijn en een optimale stroming in de leidingen. Voor elke productiefase gelden andere waarden.
Varkens drinken bijna altijd via nippeldrinkers. De stroomsnelheid hiervan moet voldoende zijn zodat varkens in één keer genoeg water kunnen drinken. Verstopte nippels kunnen de wateropname drastisch verlagen. Niet alleen chemische afzettingen kunnen de nippels blokkeren, ook biofilmdeeltjes in de nippels kunnen een voldoende stroming in de weg staan. Het is daarom belangrijk om de stroomsnelheid bij de nippel regelmatig te meten. Dit kan eenvoudig zelf door een maatbeker bij de nippel te vullen en bij te houden hoeveel er per minuut stroomt.
| Parameter | Droge en guste zeugen | Zogende zeugen | Speenbiggen | Vleesvarkens |
|---|---|---|---|---|
| Stroomsnelheid nippel (per minuut) | 1 liter | 2.5 liter | 500 ml | 1 liter |
| Gemiddelde wateropname (per dag) | 10-12 liter | 25 liter | 1.5 liter | 5 liter |
| Drinkplekken | 1 per 8-10 zeugen | 1 per zeug | 1 per 10 biggen | 1 per 8 varkens |
Gespeende biggen hebben minimaal één drinkplek per 10 biggen nodig. Het is raadzaam om tijdens de eerste dagen na het spenen extra drinkplekken te voorzien met behulp van biggenschalen om de wateropname zo veel mogelijk te stimuleren. Vleesvarkens drinken over het algemeen grote volumes. Er is minstens één drinkplek nodig voor elke 8 vleesvarkens met een stroomsnelheid van minimaal 1 liter per minuut. Voor drachtige zeugen in groepshuisvesting moeten er genoeg drinkplaatsen zijn, minimaal twee per groep, zodat dieren lager in rang ook voldoende toegang hebben tot drinkwater. Bij zogende zeugen is beschikbaarheid het belangrijkst, omdat deze groep de hoogste waterbehoefte heeft. Een zeug hoog in lactatie kan tot wel 30 liter of meer per dag drinken. Deze opname gebeurt in korte drinksessies, waarbij de stroomsnelheid minimaal 2.5 liter per minuut moet zijn.
Invloed op de prestaties van varkens
Kwaliteit en beschikbaarheid van water beïnvloeden de productieresultaten van varkens direct. Slechte drinkwaterkwaliteit beïnvloedt de gezondheid van varkens en daarmee ook het vermogen van biggen en vleesvarkens om efficiënt te groeien. Bij speenbiggen zorgt een te lage wateropname vóór en na het spenen voor een dip in de voeropname. Hierdoor neemt het risico op een spen-dip toe. Biggen stimuleren om al voor het spenen water te drinken en na het spenen extra drinkwaterfaciliteiten aanbieden helpt om de wateropname op peil te houden.
Bij zogende zeugen beïnvloeden een slechte drinkwaterkwaliteit en beschikbaarheid de melkproductie en daarmee de groei van de biggen. Water is daarnaast ook erg belangrijk tijdens de dracht. Voldoende en goed drinkwater tijdens de dracht verlaagt het risico op urineweginfecties na het werpen en dus ook de verminderde vruchtbaarheid.
Voldoende drinkwater van goede kwaliteit is daarom van cruciaal belang voor de gezondheid en prestaties van zowel zeugen, biggen als vleesvarkens. Het is essentieel om zowel naar de chemische als de microbiologische kwaliteit van drinkwater te kijken en dit regelmatig te controleren. Alle dieren moeten kunnen drinken wanneer het nodig is, zorg daarom voor voldoende drinkplekken met een toereikende stroomsnelheid die past bij de leeftijd of productiefase van het dier. Water is immers de belangrijkste voedingsstof voor gezonde varkens en het loont om op een varkensbedrijf actief na te denken over waterkwaliteit en de voorziening.
Willen we met je meedenken over de drinkwaterkwaliteit en voorziening voor je varkens? Neem contact op.
