Water is de belangrijkste voedingsstof voor varkens. Sterker nog: varkens drinken twee keer zoveel als ze eten. Een zogende zeug kan per dag tot wel 30 liter drinken. Daarom is het van cruciaal belang dat varkenshouders goed letten op hun water. Goede drinkwaterkwaliteit heeft immers een grote invloed op de gezondheid van varkens. Let op samenstelling, hygiëne en beschikbaarheid. Slechte drinkwaterkwaliteit of gebrek aan watervoorziening kan leiden tot gezondheidsproblemen bij varkens en tot lagere bedrijfsresultaten.
Waterkwaliteit
Chemische waterkwaliteit
Bij het beoordelen van de drinkwaterkwaliteit is de eerste stap het kijken naar de chemische eigenschappen van water. Deze eigenschappen beïnvloeden de smakelijkheid en beschikbaarheid. Factoren die hierbij een rol spelen zijn hardheid, pH, ijzergehalte en mangaan. Vooral water uit een eigen bron kan afwijkingen bevatten in de chemische samenstelling. Te hoge gehalten aan ijzer en mangaan kunnen in het systeem neerslag veroorzaken, wat leidt tot verstoppingen en lekkende nippels.
Een te hoge hardheid heeft geen direct effect op de gezondheid, maar kan wel kalkafzettingen veroorzaken, die de beschikbaarheid van water kunnen beïnvloeden. Bovendien heeft een hoge waterhardheid ook invloed op de hoeveelheid zuur die moet worden gedoseerd om de pH te verlagen.
Microbiologische waterkwaliteit
Naast chemische bestanddelen kunnen ook micro-organismen invloed hebben op de drinkwaterkwaliteit. Bacteriën, schimmels en gisten in het drinkwater kunnen wijzen op een slechte waterhygiëne en op mogelijke biofilmvorming in drinkwaterleidingen. Pathogenen zoals E. coli kunnen ook via het drinkwater worden overgedragen, wat de gezondheid van varkens direct beïnvloedt.
Biofilm is een slijmlaag aan de binnenkant van waterleidingen, waarin door micro-organismen vaak een micro-omgeving is gevormd, vaak in combinatie met chemische neerslagvorming. Deze laag zorgt voor voeding en bescherming voor de bacteriën en veroorzaakt een voortdurende besmetting van kiemen in het drinkwater. De kans op biofilmontwikkeling neemt toe door hoge temperaturen, lage doorstroomsnelheden, dode hoeken of resten van medicijnen en additieven.
Micro-organismen in drinkwater kunnen toxines produceren die de gezondheid van varkens nadelig beïnvloeden. Daarnaast heeft biofilm in de leidingen ook een nadelig effect op medicatie of additieven die aan het drinkwater worden toegevoegd. Antibiotica kunnen bijvoorbeeld minder effectief worden.
Om de microbiologische waterkwaliteit te behouden, is het belangrijk om het water regelmatig te laten onderzoeken en ook periodiek reinigingsprotocollen uit te voeren, met geëstabiliseerde waterstofperoxide, bijvoorbeeld. Om schone leidingen te garanderen, is het raadzaam om ten minste twee keer per jaar een controle van het water te doen op zowel de microbiologische als de chemische kwaliteit, om onzichtbare problemen te kunnen detecteren.
Beschikbaarheid van water
Naast kwaliteit is ook de beschikbaarheid van water fundamenteel voor de gezondheid en prestaties van varkens. Er moeten voldoende drinkpunten zijn en een optimale doorstroming in de leidingen. Voor elke productiefase gelden andere waarden.
Varkens drinken vrijwel altijd via nippeldrinkers. De doorstroomsnelheid daarvan moet voldoende zijn zodat varkens in één keer genoeg water kunnen drinken. Verstopte nippels kunnen de wateropname drastisch verminderen. Niet alleen chemische afzettingen kunnen de nippels verstoppen, maar ook biofilmdeeltjes in de nippels kunnen een voldoende doorstroming in de weg staan. Daarom is het belangrijk om de doorstroomsnelheid bij de nippel regelmatig te meten. Dit kun je eenvoudig zelf doen door een maatbeker bij de nippel te vullen en bij te houden wat de doorstroming per minuut is.
| Parameter | Droge en dragende zeugen | Zogende zeugen | Biggen gespeend | Mestvarkens |
|---|---|---|---|---|
| Doorstroomsnelheid van de nippel (per minuut) | 1 liter | 2,5 liter | 500 ml | 1 liter |
| Gemiddelde waterinname (per dag) | 10-12 liter | 25 liter | 1,5 liter | 5 liter |
| Drinkplaatsen | 1 per 8-10 zeugen | 1 per zeug | 1 per 10 biggen | 1 per 8 varkens |
Gespeende biggen hebben minimaal één drinkplaats nodig per 10 biggen. Het is raadzaam om gedurende de eerste dagen na het spenen extra drinkplaatsen te voorzien via biggenschaaltjes om de waterinname zo veel mogelijk te stimuleren. Mestvarkens drinken doorgaans grote volumes. Er is minimaal één drinkplaats nodig voor elke 8 mestvarkens met een doorstroomsnelheid van ten minste 1 liter per minuut. Bij drachtige zeugen in groepshuisvesting moeten er voldoende drinkplaatsen zijn, minstens twee per groep, zodat ook dieren lager in rang voldoende toegang hebben tot drinkwater. Bij zogende zeugen is beschikbaarheid het belangrijkst, omdat deze groep de hoogste waterbehoefte heeft. Een zeug hoog in de lactatie kan tot wel 30 liter of meer per dag drinken. Deze opname vindt plaats in korte drinksessies, waarbij de doorstroomsnelheid minimaal 2,5 liter per minuut moet zijn.
Effect op de prestaties van varkens
Kwaliteit en beschikbaarheid van water hebben direct invloed op de productie-resultaten van varkens. Slechte drinkwaterkwaliteit beïnvloedt de gezondheid van varkens en daarmee het vermogen van biggen en mestvarkens om efficiënt te groeien. Bij gespeende biggen leidt een te lage waterinname vóór en na het spenen tot een dip in de voeropname. Dit verhoogt de kans op een spenkdip. Door biggen te stimuleren om vóór het spenen water te drinken en na het spenen extra drinkwaterfaciliteiten te bieden, help je de waterinname op peil te houden.
Bij zogende zeugen beïnvloeden slechte drinkwaterkwaliteit en beschikbaarheid haar melkopbrengst en daarmee de groei van de biggen. Water is ook heel belangrijk tijdens de dracht. Voldoende en goed drinkwater tijdens de dracht verlaagt het risico op urineweginfecties na het werpen en daarmee de verminderde vruchtbaarheid.
Voldoende drinkwater van goede kwaliteit is daarom van vitaal belang voor de gezondheid en prestaties van zowel zeugen, biggen als mestvarkens. Het is essentieel om zowel de chemische als de microbiologische kwaliteit van het drinkwater in de gaten te houden en het regelmatig te controleren. Alle dieren moeten naar behoefte kunnen drinken; zorg daarom voor voldoende drinkplaatsen met adequate doorstroomsnelheden, passend bij de leeftijd of productiefase van het dier. Water is immers de belangrijkste voedingsstof voor gezonde varkens en het loont om actief na te denken over waterkwaliteit en -voorziening op een varkensbedrijf.
Willen we met je meedenken over de drinkwaterkwaliteit en -voorziening voor je varkens? Neem contact op.
